अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ग्रीनल्याण्डलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिने विषयमा केन्द्रित

आइतबार एयर फोर्स वन विमानमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले ग्रीनल्याण्ड अहिले रूसी र चिनियाँ जहाजहरूले भरिएको दाबी गरे। राष्ट्रिय सुरक्षाको दृष्टिले अमेरिकालाई ग्रीनल्याण्ड आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो। भेनेजुएलामा गरिएको साहसी सैन्य कारबाहीको लगत्तै आएका यी अभिव्यक्तिले युरोपभर चिन्ता बढाएको छ। Denmarkले ग्रीनल्याण्डमाथि अमेरिकी कब्जा भएमा NATO सैन्य गठबन्धनको अन्त्य हुने चेतावनीसमेत दिएको छ।

यद्यपि, ट्रम्प आफ्नो अडानबाट पछि हटेका छैनन्। ह्वाइट हाउसले मंगलबार ट्रम्प र उनको टोलीले ग्रीनल्याण्डलाई अमेरिकाको हिस्सा बनाउने विभिन्न विकल्पहरूबारे विचार गरिरहेको बतायो, जसमा अमेरिकी सेनाको प्रयोगसमेत समावेश हुन सक्ने उल्लेख छ। यसले अमेरिका–युरोप सम्बन्धमा थप तनाव सिर्जना गरेको छ।

अमेरिका र रूसको बीचमा अवस्थित ग्रीनल्याण्ड लामो समयदेखि उच्च रणनीतिक महत्वको क्षेत्रका रूपमा हेरिँदै आएको छ, विशेषगरी आर्कटिक सुरक्षाका सन्दर्भमा। करिब ५७ हजार जनसंख्या भएको यो क्षेत्र नयाँ आर्कटिक जलमार्गहरूको नजिक रहेको छ। हिउँ द्रुत गतिमा पग्लिँदै जाँदा एसिया–युरोप यात्राको समय स्वेज नहरको तुलनामा उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सकिने सम्भावना देखिएको छ।

ग्रीनल्याण्ड तथाकथित GIUK ग्यापमा पनि पर्छ, जुन ग्रीनल्याण्ड, आइसल्यान्ड र बेलायतबीचको नौसैनिक संकुचन बिन्दु हो र यसले आर्कटिकलाई अटलान्टिक महासागरसँग जोड्छ। रणनीतिक भौगोलिक अवस्थासँगै यहाँ तेल, ग्यास, महत्त्वपूर्ण खनिज र दुर्लभ पृथ्वी तत्वहरूको ठूलो भण्डार रहेको बताइन्छ।

यी दुर्लभ खनिजहरू पवन टर्बाइन, विद्युतीय सवारी साधन, ऊर्जा भण्डारण प्रविधि तथा राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी प्रविधिहरूका लागि अत्यावश्यक मानिन्छन्। गत वर्ष चीनले दुर्लभ पृथ्वी तत्वमा आफ्नो लगभग एकाधिकार प्रयोग गरी अमेरिकामाथि दबाब सिर्जना गर्ने प्रयास गरेको थियो।

राजनीतिक जोखिम परामर्शदाता युरेसिया ग्रुपका क्लेटन एलेनका अनुसार ट्रम्प रियल इस्टेट पृष्ठभूमिबाट आएका नेता हुन्। उनको भनाइमा, आर्थिक लाभ र रणनीतिक सुरक्षाको हिसाबले ग्रीनल्याण्ड आगामी तीनदेखि पाँच दशकका लागि अत्यन्तै मूल्यवान “रियल इस्टेट” हो।

अमेरिकाको ग्रीनल्याण्डमा पहिले नै उपस्थिति रहेको छ। उत्तरपश्चिम ग्रीनल्याण्डमा रहेको पिटुफिक स्पेस बेस, जुन पहिले थुले एयर बेसका नामले चिनिन्थ्यो, त्यहाँ करिब १५० अमेरिकी सैनिक स्थायी रूपमा तैनाथ छन्। शीतयुद्धकालमा यो संख्या करिब ६ हजारसम्म पुगेको थियो।

विज्ञहरूका अनुसार रूसबाट अमेरिकी मुख्यभूमितर्फ प्रक्षेपण हुने ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रको सबैभन्दा छोटो मार्ग ग्रीनल्याण्ड र उत्तर ध्रुव हुँदै जाने भएकाले यहाँ प्रारम्भिक चेतावनी प्रणाली राखिएको हो। यो आधार शिविर GIUK ग्याप हुँदै आवतजावत गर्ने रूसी पनडुब्बीहरूको निगरानीका लागि पनि महत्वपूर्ण मानिन्छ।

जलवायु परिवर्तनका कारण आर्कटिक क्षेत्रका नयाँ जलमार्गहरू, नर्थवेस्ट पासेज र ट्रान्सपोलार सि रुट, थप व्यवहारिक बन्दै गएका छन्। यसले व्यावसायिक सम्भावनासँगै ग्रीनल्याण्डको राष्ट्रिय सुरक्षा मूल्य अझ बढाएको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

सार्वजनिक मत सर्वेक्षणहरूले ग्रीनल्याण्डवासीहरू अमेरिकी नियन्त्रणको कडा विरोधमा रहेको देखाएका छन् भने डेनमार्कबाट स्वतन्त्रताको पक्षमा बहुमत देखिएको छ। यद्यपि, विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिकी मिसाइल रक्षा रणनीतिअन्तर्गत प्रस्तावित “गोल्डेन डोम” प्रणालीका लागि ग्रीनल्याण्ड उपयोगी हुन सक्छ। इस्रायलको “आइरन डोम” जस्तै अवधारणामा आधारित यो बहु-अर्ब डलरको योजनाले अमेरिकालाई सबै प्रकारका क्षेप्यास्त्र आक्रमणबाट जोगाउने लक्ष्य राखेको छ।