सम्पादकीय: व्यवस्था होइन, नेतृत्व बदलिन जरुरी छ

प्रशान्त निरौला

नेपालमा कहिलेकाहि  “राजा कि राष्ट्रपति?” भन्ने बहस चल्छ। सामाजिक सञ्जालदेखि चिया पसलसम्म यही विषयले स्थान पाउछ। तर प्रश्न राजसंस्था र गणतन्त्रमध्ये कुन राम्रो भन्ने मात्र होइन। वास्तविक प्रश्न त यो हो– देशलाई नेतृत्व गर्ने व्यक्ति कस्तो हुनुपर्छ? व्यवस्था जति उत्कृष्ट भए पनि त्यसलाई सञ्चालन गर्ने मानिस इमानदार, सक्षम, शिक्षित र राष्ट्रप्रति समर्पित नभए अपेक्षित परिणाम आउँदैन।
राजाको छोरो स्वतः राजा हुने व्यवस्थाभन्दा जनताको छोरो–छोरी पनि राष्ट्रको सर्वोच्च पदमा पुग्न सक्ने लोकतान्त्रिक व्यवस्था स्वाभाविक रूपमा बढी न्यायपूर्ण र समावेशी हो। गणतन्त्रले यही अवसर दिएको छ। तर अवसर पाउनु र त्यसको सही उपयोग हुनु फरक कुरा हो। लोकतन्त्रको मूल्य नेतृत्वको गुणस्तरले निर्धारण गर्छ। त्यसैले आज आवश्यकता राजतन्त्र वा गणतन्त्रको बहसभन्दा पनि असल नेतृत्वको खोजी हो।
नेपालको राजनीतिक नेतृत्वमा देखिएको सबैभन्दा ठूलो समस्या राष्ट्रहितभन्दा दलगत, व्यक्तिगत र क्षणिक स्वार्थ हावी हुनु हो। शिक्षा, नैतिकता, दूरदृष्टि र उत्तरदायित्वको अभावले विकासका योजना कागजमै सीमित भएका छन्। जनताले परिवर्तनको अनुभूति गर्न नसक्नुको एउटा प्रमुख कारण यही हो। पदमा पुग्नु मात्र सफलता होइन, पदको गरिमा जोगाएर जनताको विश्वास जित्नु नै साँचो नेतृत्व हो।
हाम्रो समाजको अर्को गम्भीर समस्या भनेको आफ्नो जिम्मेवारीभन्दा अरूको कमजोरी खोज्न बढी समय खर्च गर्नु हो। आफूले के गर्न सक्छु भन्नेभन्दा फलानोले के गर्‍यो वा गरेन भन्ने चिन्ताले धेरैलाई पोलिरहेको देखिन्छ। यही प्रवृत्ति जनप्रतिनिधिमा पनि देखिन्छ। एकले अर्कोको काम रोक्ने, श्रेय कसले लिने भन्ने प्रतिस्पर्धा गर्ने, विरोधकै लागि विरोध गर्ने संस्कृतिले विकासका काम प्रभावित भएका छन्। जनताको करबाट चल्ने राज्य संयन्त्रमा सहकार्यको सट्टा प्रतिस्पर्धात्मक द्वन्द्व बढ्नु दुर्भाग्यपूर्ण हो।
राजनीति प्रतिशोधको मैदान होइन, जनसेवाको माध्यम हो। स्थानीय तहदेखि संघीय सरकारसम्म जनप्रतिनिधिहरूले व्यक्तिगत अहंकार र दलगत स्वार्थ त्यागेर विकासलाई साझा एजेन्डा बनाउन सक्नुपर्छ। सडक, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, कृषि र सुशासनका विषयमा सबै एक ठाउँमा उभिन सके मात्र परिवर्तनको अनुभूति हुनेछ।
जनताले पनि आत्मसमीक्षा गर्न आवश्यक छ। चुनावका बेला जात, नाता, पैसा वा क्षणिक प्रभावका आधारमा होइन, उम्मेदवारको चरित्र, क्षमता, शिक्षा र काम गर्ने दृष्टिकोणका आधारमा निर्णय गर्ने राजनीतिक संस्कार विकास गर्नुपर्छ। असल नेतृत्व खोज्ने जिम्मेवारी राजनीतिक दलको मात्र होइन, मतदाताको पनि हो।
नेपाललाई आज राजतन्त्र र गणतन्त्रको अन्तहीन बहसभन्दा धेरै आवश्यक इमानदार नेतृत्व, जिम्मेवार नागरिक र सहकार्यको संस्कृति हो। व्यवस्था आफैंले देश बनाउँदैन, त्यसलाई सञ्चालन गर्ने मानिसको सोच, चरित्र र कार्यशैलीले देश बनाउँछ। राष्ट्रलाई माया गर्ने, जनतालाई केन्द्रमा राखेर निर्णय गर्ने र भविष्यप्रति स्पष्ट दृष्टिकोण भएको नेतृत्व तयार गर्न सके मात्र समृद्ध नेपालको सपना यथार्थमा बदलिन सक्छ।
आजको आवश्यकता व्यवस्था परिवर्तनको बहस होइन, सोच परिवर्तनको अभियान हो। जब हामी आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्न थाल्छौँ, अरूको कमजोरी मात्र गन्ने बानी त्याग्छौँ, र योग्य नेतृत्वलाई अवसर दिन्छौँ, तब मात्र नेपालको विकासले सही गति समाउनेछ। आखिर देशलाई अगाडि बढाउने शक्ति कुनै पद वा व्यवस्थाभन्दा पनि जिम्मेवार नागरिक र दूरदर्शी नेतृत्व नै हो।

 

मिति २०८३-०३-२५

प्रकाशित मिति: २०२६-०७-०९ , समय : ०५:५२:४२ , २ घन्टा अगाडि