ईनेपालपत्र संबाददाता , ५ पटक हेरिएको
लेटाङ, ३ अशोज । प्रहरी कार्यालयको नेतृत्व भन्नासाथ सामान्यतः अपराध नियन्त्रण, उजुरी दर्ता र अनुसन्धान सम्झिन्छौँ। तर इलाका प्रहरी कार्यालय लेटाङका प्रमुख प्रहरी निरीक्षक सागर साहको पछिल्लो ११ महिनाको कार्यशैलीले प्रहरी कार्यालयको भूमिका त्यसभन्दा फराकिलो हुनसक्छ भन्ने देखाएको छ। अनुसन्धानमा प्रविधिको प्रयोगदेखि कार्यालय व्यवस्थापन, प्रहरीको मनोबल, जनचेतना र नागरिकसँगको सम्बन्धसम्म फरक अभ्यास अघि बढाउँदै आएका साहको नेतृत्वमा इप्रका लेटाङले आफ्नै शैली निर्माण गर्ने प्रयास गरेको छ।
साहको नेतृत्वको चर्चा सबैभन्दा संवेदनशील बनेको अंशु गौतम हत्या प्रकरणको अनुसन्धानसँग पनि जोडिन्छ। लेटाङ–२ की १३ वर्षीया अंशु गौतम असोज २१ गते बेपत्ता भएकी थिइन्। १८ दिनपछि बेलबारी–चिसाङ साझेदारी वन क्षेत्रमा उनको शव क्षतविक्षत अवस्थामा फेला परेको थियो। लामो समयसम्म घटनाको सुराक पत्ता नलाग्दा परिवार र स्थानीयमा चिन्ता र आक्रोश बढेको थियो। पछि प्रहरीले लामो अनुसन्धानपछि छिमेकी पदमबहादुर अधिकारीलाई पक्राउ गर्यो। सार्वजनिक विवरणअनुसार अनुसन्धानमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङ, कोशी प्रदेश प्रहरी र केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोको टोलीसमेत परिचालित थियो। यस अनुसन्धान प्रक्रियामा इप्रका लेटाङको स्थानीय तहमा रहेको सूचना, समन्वय र अनुसन्धानात्मक भूमिकालाई पनि महत्वपूर्ण मानिएको छ। पक्राउ परेका अधिकारीविरुद्ध मुद्दा अघि बढ्दै जिल्ला अदालत मोरङले पुर्पक्षका लागि कारागार चलान गर्ने आदेशसमेत दिएको छ।
तर साहको चर्चा एउटा गम्भीर अपराधको अनुसन्धानमा मात्र सीमित छैन। ‘प्रहरी आफैँ सक्षम बन्नुपर्छ’ भन्ने सोचसहित इप्रका लेटाङमा ड्रोन प्रविधिबाट नियमित प्रहरी निगरानीको अभ्यास अघि बढाइएको छ। भौगोलिक क्षेत्रको ३डी मोडल तथा नक्साङ्कन गर्ने अवधारणासमेत अघि सारिएको छ। अपराध अनुसन्धानमा प्रविधिको प्रयोग बढाउँदै लैजाने यो अभ्यासले घटनास्थल अध्ययन, निगरानी र भौगोलिक अवस्थाको विश्लेषणमा प्रहरीलाई थप सक्षम बनाउने उद्देश्य बोकेको छ। प्रहरीको काम घटना भएपछि मात्र पुग्ने होइन, प्रविधिको प्रयोगमार्फत सम्भावित जोखिम पहिचान र निगरानीमा समेत सक्रिय हुने अभ्यासतर्फ इप्रका लेटाङ अघि बढेको देखिन्छ।
साहको कार्यशैलीको अर्को पक्ष प्रहरीभित्रको वातावरण परिवर्तन हो। इप्रका परिसरमा हिरासत पुस्तकालय स्थापना गरिएको छ। ‘किताबले सोच बदल्छ, सोचले व्यवहार बदल्छ’ भन्ने भावनासहित हिरासतमा रहेका व्यक्तिलाई समेत अध्ययनको अवसर दिने अभ्यास अघि बढाइएको छ। त्यस्तै प्रहरी कन्ट्रोल रुम व्यवस्थापन, खुला व्यायामशाला, फाउन्टेन निर्माण, कार्यालय परिसरको सौन्दर्यीकरण, नियमित सचेतनामूलक भिडियो तथा कार्यक्रम सञ्चालनजस्ता कामले प्रहरी कार्यालयलाई मात्रै प्रशासनिक भवन नभई व्यवस्थित र नागरिकमैत्री सेवा केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने प्रयास देखाउँछ।
यी भौतिक परिवर्तनभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष प्रहरीको आत्मविश्वास र कार्यसंस्कृतिमा आएको परिवर्तनलाई मान्नेहरू पनि छन्। कानुन कार्यान्वयनमा कसैप्रति अनावश्यक झुकाव नराख्ने, नागरिकलाई कानुनको दायरामा राख्ने र प्रहरी आफैँ पनि अनुशासन तथा पारदर्शितामा बस्नुपर्ने सन्देशलाई साहले व्यवहारमार्फत अघि बढाएको बताइन्छ। प्रहरी कर्मचारीलाई जिम्मेवारीप्रति गम्भीर बनाउँदै ‘प्रहरी भएर काम गर्दा शिर ठाडो पारेर हिँड्न सक्ने’ वातावरण निर्माण गर्ने प्रयास उनको नेतृत्वको अर्को पक्ष बनेको छ।
११ महिनाको यो यात्रामा सागर साहले इप्रका लेटाङलाई एउटा नयाँ प्रयोगशालाजस्तै बनाउने प्रयास गरेका छन्—जहाँ अनुसन्धानमा प्रविधि छ, कार्यालयमा व्यवस्थापन छ, प्रहरीमा आत्मविश्वास छ र नागरिकसँगको सम्बन्धमा संवाद छ। अंशु गौतमजस्तो संवेदनशील घटनाको अनुसन्धानदेखि ड्रोन, ३डी नक्साङ्कन, हिरासत पुस्तकालय, खुला व्यायामशाला र सचेतनामूलक कार्यक्रमसम्म आइपुग्दा लेटाङमा प्रहरी नेतृत्वको फरक अभ्यास देखिएको छ। त्यसैले साहको आगमनपछि लेटाङमा प्रहरीप्रतिको धारणामा सकारात्मक परिवर्तन आएको महसुस गर्ने स्थानीयको संख्या बढ्दै गएको छ।
अन्ततः कुनै प्रहरी अधिकृतको मूल्याङ्कन उसको पद वा पोशाकले होइन, उसको नेतृत्वमा प्रहरी संगठनले नागरिकलाई दिएको अनुभूति र कामले गर्छ। लेटाङमा सागर साहको ११ महिने कार्यकालले यही प्रश्न उठाएको छ—प्रहरी कार्यालय केवल अपराध भएपछि पुग्ने ठाउँ हो कि समाजलाई सुरक्षित, सचेत र व्यवस्थित बनाउने सक्रिय संस्था पनि होरु इप्रका लेटाङमा सुरु भएका यी अभ्यासहरूले दोस्रो उत्तरतर्फ संकेत गरिरहेका छन्।
प्रकाशित मिति: २०२६-०९-१९ , समय : ०८:०५:२३ , २ घन्टा अगाडि